የወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ሥርዓት ህግ ቁጥር 145 ተፈጻሚ መሆን ያለበት በምን ሁኔታ ነዉ ? ( በበረከት ሰይፉ )


                             1. መግቢያ

        በመደበኛዉ[1]የወንጀል ሙግት ሂደት ዓቃቤ ህግ ረቺ ለመሆን የሚያበቃዉ የአስረጂነት መመዘኛ (standard of proof) ከምክንታዊ ጥርጣሬ በላይ (beyond reasonable doubt) ወይም ግልጽና አሳማኝ (clear and convincing) ወይስ ከተጠቀሱት ዉጪ የሚለዉ በፌዴራል ፍርድ ቤቶች[2] ለዓመታት ወጥ አቋም ያልተያዘበት ይልቁንም ጉራማይሌ መሆኑን በተለያዩ መዛግብት ከተሰጡና እየተሰጡ ካሉ ትዕዛዛት መገንዘብ ይቻላል፡፡
ተግባራዊ መሆን ያለበት የአስረጂነት መመዘኛ (standard of proof) የትኛዉ ነዉ ? ካሉት ከአማራጮቹ መካከል አንደኛዉን በሥራ ላይ ለማዋል የሚያስችለን ህግ ወይም ፍልስፍና ምንድን ነዉ ? የሚለዉ የዚህ ጽሁፍ መሰረታዊ ዓላማ አይደለም፡፡ የትኛዉንም አማራጭ ብንከተል ግን የማስረዳት ሸክም ያለበት ወገን ያቀረበዉ ማስረጃ ያስረዳል ተብሎ የቀረበበትን ፍሬ ነገር መኖር ወይም አለመኖር[3]አስመልክቶ የማይሆን ከሚባል ይልቅ ይሆናል በሚባል ደረጃ (more likely than not) የማስረዳት ግዴታዉን መወጣት አለበት፡፡ ይህን ለማድረግ ዓቃቤ ህግ አሉኝ የሚላቸዉን የሰነድ ማስረጃዎች የማቅረብ፤ ምስክሮችም እንዳሉ ማሰማት ግድ[4]ይሆናል፡፡
የወንጀል ክስ የቀረበበት ሰዉ ፍርድ ቤት ከቀረበ በኋላ ክሱ ደርሶት፤ መቃወሚያ እንዳለ እልባት ተሰጥቶ ተከሳሹ የእምነት ክህደት ቃሉን ሲጠየቅ ክዶ ከተከራከረ ዓቃቤ ህግ ክሱን ይከፍታል፡፡[5] በክሱ የማስረጃ ዝርዝር ላይ ምስክሮችን የተጠቀሱ እንደሆነ ይጠራሉ፡፡ ዓቃቤ ህግ ምስክሮቹን እንዲያቀርብ ታዞ በተለያዩ ምክንያቶች ሳያገኛቸዉ ሲቀር በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 30 (1) መሰረት ለፖሊስ የሰጡት ቃል በተጠቃሹ ህግ ቁጥር 145 መሰረት ፍርድ ቤት በማስረጃነት ይያያዝልን (ይታይልን) የሚል አቤቱታ ማቅረብ (በሁሉም ዓቃብያነ ህጎች ባይሆንም) የተለመደ ነዉ፡፡ ለዚህ ዓይነቱ አቤቱታ በአብዛኛዉ የሚጠቀሰዉ ምክንያት ምስክሩ/ሮቹ አድራሻ ስለሌላቸዉ ሊገኙ አልቻሉም ወይም ከሃገር ወጥተዋል የሚሉ ናቸዉ፡፡
በዚህ መልኩ የሚቀርብን አቤቱታ አብዛኛዉ ችሎቶች በመቀበል ምስክሩ/ሮቹ ለፖሊስ የሰጡትን ቃል የዓቃቤ ህግ ማስረጃ አካል አድርገዉ የሚወስዱ ሲሆን ጥቂት ችሎቶች (ዳኞች) ደግሞ በዚህ መልኩ የሚቀርብ አቤቱታን ዉድቅ ሲያደርጉ ይስተዋል፡፡ የጉዳዩ አወዛጋቢነት በዳኞችና ዓቃብያነ ህጎች መካከል መካከል ሳይገደብ በወንጀል ፍትህ አስተዳደር ዘርፉ ተዋናይ የሆኑ ጠበቆችን (ተከላካይ ጠበቆችን ጨምሮ)፣ የህግ መምህራንን … ወ.ዘ.ተ የሚያከራክር ሆኗል፡፡


     የዚህ አጭር ጽሁፍ አላማ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 ተፈጻሚ መሆን ያለበት በምን ሁኔታ ነዉ የሚለዉን በተግባር ካለዉ ጋር በማነጻጸር ከድንጋጌዉ ጀርባ ያለዉ የህግ አዉጪዉ ፍላጎት ምንድን ነዉ ስለሚለዉ ጥቂት ለመጨመር ሲሆን “ከጽሁፉ የራሴ የምለዉ ድክመቱን ብቻ” ነዉ፡፡

         2. የወ/መ/ሥ/ሥ ህግ ቁጥር 145

የጽሁፉ ማጠንጠኛ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 በመሆኑ የአማርኛ እና እንግሊዝኛ ሙሉ ይዘቱን ሊጠቀስ ይገባል፡፡
ቁጥር 145 በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ ቃል በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ፤
(1) ዓቃቤ ህጉ ወይም ተከሳሹ ሲያመለክት በፖሊስ ምርመራ ጊዜ የተሰጠዉን የምርመራ የምስክርነት ቃል ፍርድ ቤቱ ሊመለከተዉ ይችላል፡፡
(2) ከዚህ በኋላ ለትክክለኛ ፍርድ አሰጣጥ የሚጠቅም መስሎ ከታየዉ የዚህ ግልባጭ ለተከሳሹ አንዲደርሰዉ አድርጎ በዚህ መሰረት ምስክሩ የሰጠዉን ቃል ለማስተባበል ይቻላል፡፡
Art. 145 Statements made in police investigation may be put in evidence.
(1) The court may, on the request of the accused or the prosecutor, refer to statement made by a witness to a police officer in the course of police investigation.
(2) It may then, if it thinks it expedient in the interest of justice, direct the accused to be furnished with a copy thereof and such statement may be used to impeach the credit of such witness.

         3. ድንጋጌዉ ተፈጻሚ መሆን ያለበት በምን ሁኔታ ነዉ ?

ዓቃቤ ህግ ምስክር በአድራሻዉ ተፈልጎ ሊገኝ ባለመቻሉ ለፖሊስ የሰጠዉ ቃል በማስረጃነት ይታይልኝ በማለት የሚከራከር ሲሆን ድንጋጌዉ ተፈጻሚ መሆን ያለበት ምስክሩ ሊገኝ ሳይችል በቀረ ጊዜ ነዉ ? አይደለም ? የሚለዉ ነጥብ በአንክሮ ሊመረመር ይገባዋል፡፡
kወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 (2) አማርኛ እና የእንግሊዝኛ ቅጂዎች መገንዘብ የሚቻለዉ ለፖሊስ የተሰጠዉ የምስክርነት ቃል ለተከሳሽ የሚሰጠዉ የምስክሩን ቃል ለማስተባበል (impeach) አላማ መሆኑን መገንዘብ ይቻላል፡፡ ይህ ከሆነ ደግሞ ምስክርን መመርመር (impeach ማድረግ) ምን ማለት እንደሆነ ምላሽ ማግኘት ይኖርበታል፡፡ ነገር ግን በወንጀለኛ መቅጫ ሥነ-ሥርዓት ህግም ሆነ ሌሎች ህጎች ለጽንሰ ሃሳቡ ትርጓሜ ስላልሰተጠዉ በዘርፉ ትልቅ ተቀባይነት ያገኙ ምሁራን ለቃሉ ወደሰጡት ፍቺ ማማተር ግድ ይላል፡፡ 
Black’s Law Dictionary “impeach” ማድረግ “…to discredit the veracity of a witness…” ማለት እነደሆነ የሚገልጽ ሲሆን ከዚህ መገንዘብ የሚቻለዉ ምስክርን “impeach” ማድረግ እዉነተኛነቱን ዝቅ ማድረግ እንደሆነ ነዉ፡፡
ከዚህ ጋር በተያያዘ ሳይጠቀስ መታለፍ የሌለበት አብይ ጉዳይ ሁል ጊዜም ቢሆን “impeach” የሚደረገዉ ምስክር ብቻ እንዳልሆነ፤ ይልቁንም የሰነድ ትክክለኛነትም (accuracy of a document) “impeach” የሚደረግ መሆኑን ነዉ፡፡
ይህን መሰረት በማድረግ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህግ ቁጥር 145 (2) ላይ ሊስተባበል ወይም “impeach” ሊደረግ ይችላል የተባለዉ ማስረጃ ምስክሮች ለፖሊስ የሰጡትና በጽሁፍ ለፍርድ ቤት የቀረበዉን ቃላቸዉ (የሰነድ ማስረጃ) ነዉ ? ወይስ ምስክሩ በአካል ፍርድ ቤት ሲቀርብ (የሰዉ ማስረጃ) ነዉ ? የሚለዉ ትርጉም ያሻዋል፡፡ ይህን ከማየታችን በፊት ግን በቁጥር 145 (1) እና በቁጥር 144 (1) መካከል ያለዉን የይዘት እና የቅርጽ ልዩነት ማየት ጉዳዩን ይበልጥ የሚያብራራዉ ይሆናል፡፡
ምስክሩ የሞተ እንደሆነ፤ ወይም የአእምሮ ጉድለት ያኘዉ እንደሆነ፤ ማግኘት ያልተቻለ እንደሆነ፤ በህመም ምክንያት ወይም በኢትዮጵያ ግዛት ዉስጥ ባለመኖሩ ፍርድ ቤት መቅረብ ያልቻለ እንደሆነ በቀዳሚ ምርመራ አድራጊ ፍርድ ቤት የሰጠዉ ቃል ተነቦ በማስረጃነት ለከፍተኛዉ ፍርድ ቤት ይቀርባል ተብሎ በቁጥር 144 (1) ላይ የተደነገገ ሲሆን፤ አንቀጽ 145 (1) ፍርድ ቤት ለፖሊስ የተሰጠ የምስክርነት ቃልን ሊመለከት (…refer to…) ይችላል ከመባሉ ዉጪ የምስክርነት ቃሉ የሚታየዉ ምን ዓይነት ሁኔታ/ዎች ባጋጠመ/ሙ ጊዜ እንደሆነ አልጠቀሰም፡፡
በሁለቱ ድንጋጌዎች መካከል ካሉት ልዩነቶች መካከል አንደኛና መሰረታዊ ተብሎ ሊጠቀስ የሚችለዉ በአንቀጽ 144 (1) መሰረት ከተዘረዘሩት ሁኔታዎች መካከል አንዱ ባጋጠመ ጊዜ በቀዳሚ ምርመራ ፍርድ ቤት የተሰጠ የምስክር ቃል በማስረጃነት እንደሚቀርብ (…put in evidence…) መደንገጉ ሲሆን በቁጥር 145 (1) መሰረት ግን ለፖሊስ የተሰጠ የምስክርነት ቃል “ለምልከታ” (reference) ብቻ ፍርድ ቤት የሚቀርብ መሆኑን ነዉ፡፡
በቁጥር 145 ርእስ “በፖሊስ ምርመራ የተሰጠ ቃል በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ” ተብሎ የተጻፈዉን መሰረት በማድረግ ቀላል የማይባል ቁጥር ያላቸዉ ባለሙያዎች ዓቃቤ ህግ ማስረጃዉ ይቅረብልኝ ካለ ምስክሩ በሌለበትም ቢሆን ሊከለከል አይገባም የሚል መከራከሪያ ሲያቀርቡ ይስተዋላል፡፡ ነገር ግን በዚህ መልክ የሚያቀርቡትን መከራከሪያ “…በማስረጃነት ሊቀርብ ስለመቻሉ…” ተብሎ የተገለጸዉ በእርግጥ ምስክሩ ሳይኖር ስለመሆኑ ከድንጋጌዉ ሙሉ ይዘት አንጻር ሲታይ ማስረጃዉ ሊቀርብ ይችላል የተባለዉ ምስክርን ማስተባበል በራሱ የማስረጃዉን መቅረብ የግድ በመሆኑ ነዉ  በማለት ተግባራዊ ማድረግ ከህግ አተረገጓጎም አንጻር ጭምር ተቀባይነት ያለዉ ነዉ፡፡
በዚሁም መሰረት በድንጋጌዉ ለፖሊስ የተሰጠ የምስክርነት ቃልን ፍርድ ቤት “ሊመለከትዉ ይችላል” የተባለዉ  ማስረጃ መቅረብ ያለበት ምስክሩ ባለበት ትክክለኛነቱን ለማረጋገጥ ከሚሆን በቀር ምስክሩ በሌለበት ሰነዱን ብቻ ለማስተባበል ነዉ ተብሎ ሊተረጎም አይገባም፡፡ የህግ አዉጪዉ ፍርድ ቤቶች ምስክሩ በሌለበት/ባልቀረበበት በቁጥር 144 (1) ላይ እንደተጠቀሰዉ ማስረጃዉን “እንዲቀበሉ” ፈልጎ ቢሆን “ሊመለከት (…refer to…) ይችላል” በማለት ድንጋጌዉ የመጨረሻዉን ቅርጽ እንዲይዝ አይደርግም ነበር የሚል እምነት አለኝ፡፡ በሌላ አገላለጽ ድንጋጌዉ ምስክሮች በሌሉ ጊዜ ዓቃቤ ህጉ ወይም ተከሳሹ ምስክሮች ለፖሊስ የሰጡትን ቃል በማስረጃነት ሊያቀርብ ይችላል በማለት በግልጽ አይደነግግም፡፡
በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 (1) መሰረት ፍርድ ቤት ምስክሮች ለፖሊስ የሰጡትን ቃል ሊመለከት ይችላል ተብሎ የተደነገገዉ ያለምክንያት በዘፈቀደ እንዳልሆነ ዘርፉን ባለሙያዎች እንደሚያስማማ ማመን ስህተት አይሆንም፡፡ ስለሆነም ማስረጃዉ ፍርድ ቤት “እንዲመለከተዉ” መቅረቡ በችሎት የተገኘ ምስክርን ለመመርመር[6](impeach ለማድረግ) ነዉ የሚል መደምደሚያ ላይ መድረስ በቁጥር 145 (2) ላይ በግልጽ ከተጠቀሰዉና ከማስረጃ ህግ ጽንሰ ኃሳብ ፍልስፍና አንጻር ጠንካራ ድጋፍ አለዉ፡፡
ጥቂት የማይባል ቁጥር ያላቸዉ የዘርፉ ባለሙያዎች[7]ድንጋጌዉ ተፈጻሚ መሆን ያለበት ከፍ ሲል በተመለከከተዉ አግባብ መሆኑን የሚቀበሉት ቢሆንም ሌላኛዉን ጥግ የያዙ ሙያተኞች  ለፖሊስ የተሰጠ ቃል ምስክሩ/ሮች በችሎት ቢገኙም ባይገኙም ፍርድ ቤቱ ሊቀበለዉ ይገባል የሚል አቋም አላቸዉ፡፡
ጉዳዩ ጥያቄዉን በሚያቀርበዉ ዓቃቤ ህግ በኩልም ወጥ አቋም ያልተወሰደበት (ሁሉም ባለሙያ አንድ አይነት አቋም መያዝ አለበት ብዬ ባላምንም) ሲሆን ዓቃብያነ ህጎች የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 “ን” እራሱ መሰረት በማድረግ አስጠቂ ምስክርን/ሮችን መሪ ጥያቄ መጠየቅ (ለማስተባበል) እንችል ዘንድ ይፈቀድልን እያሉ የሚከራከሩ ሲሆን፤ በሌላኛዉ ጽንፍ ደግሞ ምስክር/ሮች በጠፉ ጊዜ ለፖሊስ የሰጠዉ/ጡት ቃል ይታይልኝ የሚል አቤቱታ ሲቀርብ ማየት የተለመደ ነዉ፡፡
ከዚህ አንጻር ህግ አዉጪዉ ድንጋጌዉ ተፈጻሚ እንዲሆን የፈለገዉ ሁለቱም ሁኔታዎች (ምስክሩ እያለ ለማስተባበል እንዲሁም በሌለ ጊዜ ጭምር ቃሉን ፍርድ ቤት በማስረጃነት እንዲመዘን) ባጋጠሙ ጊዜ ነዉ ወይስ ምስክሩ በሌለ ጊዜ ? የሚለዉን ዋንኛ የክርክር ነጥብ አድርጎታል፡፡
ዓቃቤ ህግ ሁለቱንም ዘንግ ይዞ መከራከሩ የህግ ድጋፍ ያለዉ ነዉ ወይስ ድንጋጌዉ ተግባር ላይ መዋል ያለበት ምስክሩ በችሎት በተገኘ ጊዜ ነዉ የሚለዉን አቋም የሚያጠናክር ?

          4. ሌሎች ምክንያቶች

ከፍ ሲል ቁጥር 145 ተግባራዊ መደረግ ያለበት ምስክር/ሮች በችሎት በተገኙ ጊዜ ነዉ ብቻ ነዉ ተብሎ የተያዘዉን አቋም ይበልጥ ለማጠናከር ጉዳዩን ከዚህ በታች ከተመለከቱት የህግና የፍሬ ነገር ምክንያቶች አንጻር መፈተሽ እጅግ ጠቃሚ ነዉ፡፡
የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 ላይ የተደረጉ ለህትመት የበቁም ሆነ ያልታተሙ ሥራዎች[8]ህግና ፍሬ-ነገርን በመመርኮዝ ተጨማሪ በተባሉት ምክንያቶች ጭምር ፍርድ ቤቶች ምስክሮች ለፖሊስ የሰጡትን ቃል ምስክሩ በሌለ ጊዜ ሊመለከተዉ አይገባም በማለት ጠንካራ ክርክር ያቀርባሉ፡፡  
4.1 ለፖሊስ[9]የተሰጠ ቃል በፍርድ ቤት[10]ከተሰጠ የምስክርነት ቃል በላይ እምነት ሊጣልበት አይችለም፡፡  
4.2 በፍርድ ቤት የሚሰጥ የምስክርነት ቃል በመስቀልኛ[11]ጥያቄ የሚፈተን መሆኑ፡፡
4.3 በፍርድ ቤት የሚሰጥ ምስክርነት በመሃላ ቃል ወይም እዉነትን ለመናገር በማረገጋገጥ የሚሰጥ መሆኑ፡፡[12]
5. መደምደሚያ
በአብዛኛዉ ባይባልም በተወሰኑ ችሎቶች ብሎም በተለያየ ዘርፍ ያሉ የህግ ባለሙያዎች የማስረጃ ህግ ፍልስፍናን መሰረት በማድረግ የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 (1) ላይ የተጠቀሰዉ ማስረጃን “መመልከት” ምስክርን ከመመርመር (impeach ከማድረግ) አንጻር ሊተረጎም ከሚገባ በቀር ምስክሩ በሌለበት ተግባራዊ ሊሆን አይችልም የሚል አቋም አላቸዉ፡፡
በተግባርም በብዙ ጉዳዮች በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 145 መሰረት ምስክሮች ለፖሊስ ያሰጡት ቃል በማስረጃነት ይታይልኝ የሚል ጥያቄ የሚቀርበዉ ምስክሩ በምርመራ ወቅት ቃሉን ሲሰጥ ሊገኝ እንደማይችል ፖሊስ/ዓቃቤ ህግ ምክንያታዊ ጥርጣሬ እያለዉ (ለአብነት ምስክሩ ቋሚ አድራሻ እንደሌለዉ እየገለጸ) ነዉ፡፡ ምስክሩ ቀድሞዉኑ ሊገኝ እንደማይችል ከታወቀ በወ/መ/ህ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 80 (2) እና 38 (ለ) መሰረት ቀዳሚ ምርመራ ፍርድ ቤት ቀርቦ ቃሉን እንዲሰጥ ማድረግ እየተቻለ ከጠፋ/ፉ በኋላ በተጠቃሹ ህግ ቁጥር 145 መሰረት ለፖሊስ የተሰጠ ቃል ይታይልኝ ማለት አግባብነት የሌለዉ መሆንኑ አብዛኛዉን ባለሙያ ሊያስማማ የሚችል ነዉ፡፡
በአንጻሩ ድንጋጌዉ መተርጎም ያለበት በተያዘዉ አቋም መሰረት አይደለም በማለት የሚከራከሩትን ባለሙያዎችን የኃሳብ ነጻነት ማክበር ግዴታ ጭምር ነዉ፡፡ ነገር ግን የሁለቱ ተቃራኑ አሳቦች ፍጭት ህግ አዉጪዉ የወ/መ/ሥ/ሥ ህጉን ሲያሻሽል ድንጋጌዉን ግልጽ ከማድረግ አንጻር የጠራ አቋም እንዲኖር አስተዋጽኦ ማድረጉ አያከራክርም፡፡
በፍርድ ቤቶችም (ዳኞች እራሳቸዉ በተለያየ ጊዜ የተለያየ አቋም ሲይዙ ማየት የተለመደ ነዉ) ከፍ ሲል በተጠቀሰዉ መልኩ የሚቀርብላቸዉን ጥያቄ ወጥ በሆነ መንገድ ከማስተናገድ ይልቅ ጉራማይሌ አሰራር እየተከተሉ ስለሚገኙ በአዋጅ ቁጥር 454/97 መሰረት በበታች ፍርድ ቤቶች የሚሰጡ ዉሳኔዎች ወጥና ተገማች እንዲሆኑ አስገዳጅ የህግ ትርጓሜ ለመስጠት ስልጣን የተሰጠዉ የፌ/ጠ/ፍ/ቤት ሰበር ችሎት ህጉ በምን ሁኔታ ተግባራዊ መደረግ እንዳለበት ግልጽ የሆነ አስገዳጅ ትርጓሜ ሊሰጥ ይገባል፡፡


[1]በአንዳንድ የወንጀል ክርክር ሂደቶች ለአብነት የሙስና ወንጀሎችን ለመደንገግ የወጣዉ አዋጅ ቁጥር 881/2007 አንቀጽ 3 ጥቅም የማግኘት ወይም የመጉዳት የሃሳብ ግምት እንደሚወሰድ የሚገልጽ ሲሆን፤ አንቀጽ 29 (1) ምንጩ ያልታወቀ ንብረትና ገንዘብ አፍርቷል ተብሎ የተከሰሰ ሰዉ የዚህ ዓይነቱ የኑሮ ደረጃ እንዴት ሊኖረዉ እንደቻለ ወይም ያለዉ ንብረት ወይም ገንዘብ በእጁ እንዴት ሊገባ እንደቻለ ማስረዳት አለበት ሲል ይደነግጋል፡፡ በተመሳሳይ በወንጀል ድርጊት የተገኘ ገንዘብ ወይም ንብረት ህጋዊ አስመስሎ ማቅረብንና ሽብርተኝነትን በገንዘብ መርዳትን ለመከላከልና ለመቆጣጠር የወጣዉ አዋጅ ቁጥር 780/2005 አንቀጽ 29 (3/ሀ) የተከሳሽ የሃሳብ ክፍል ወይም ወንጀሉን ለመፈጸም የተነሳበትን ዓላማ ከተጨባጭ የሁኔታዎች ክስተት በመነሳት ግምት የሚወሰድበት ይሆናል በማለት ይደነግጋል፡፡ ከእነዚህ ድንጋጌዎች ይዘት መገንዘብ የሚቻለዉ የዓቃቤ ህግ የማስረዳት ሸክም በተወሰነ መልኩም ቀለል ተደርጎ ወይም የማስረዳት ግዴታ ከዓቃቤ ህግ ወደ ተከሳሽ በማዞር  በተጠቀሱት ጉዳዮች የህግ ግምት እንዲወሰድ የሚፈቅድ (አግባብነቱ ሰፊ ምረምር የሚጠይቅ መሆኑ እንደተጠበቀ ሆነ) መሆኑን ነዉ፡፡ 
[2] በዚህ አጭር ጽሁፍ ለመዳሰስ የተሞከረዉ የፌዴራል ፍርድ ቤቶች አሰራር ሲሆን የኢትዮጵያን ፍርድ ቤቶች በሙሉ አጥንቶ መደምደሚያ ላይ መድረስ በራሱ ብዙ ጊዜ ይወስዳል፡፡ መነሻ የተደረገዉም የፌ/ከ/ፍ/ቤት ላይ ያለዉን የህጉ አተገባበር መሰረት በማድረግ በመሆኑ መደምደሚያዉ በሦስቱም ፍርድ ቤቶች ላይ ያለዉን አቋም የሚያንጸባርቅ ነዉ ብዬ አላምንም፡፡     
[3] በወንጀል ህግ ቁጥር 23 (1) መሰረት ሕገወጥነቱና አስቀጭነቱ በህግ የተደነገገዉን ድርጊት መፈጸም ወንጀል ነዉ፡፡ በዚህ ህግ ድርጊት ማለት በሕግ የተከለከለዉን ማድረግ ወይም በህግ የታዘዘዉን አለማድረግ ነዉ ተብሎ በመደንገጉ ዓቃቤ ህግ በሚያቀርበዉ ክስ ለምሳሌ የወንጀል መፈጸምን አለማስታወቀን ለማስረዳት (አንድን ፍሬ ነገር አለመኖር) ማስረጃ ሊያቀርብ ይገባዋል፡፡
[4]በእርግጥ ዓቃቤ ህግ ያቀረበዉን ክስ በሰነድ ማስረጃ ብቻ አስረዳለሁ ካለ ምስክሮችህን መስማት ግዴታ ነዉ ሊባል አይችልም፡፡
[5]የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 136 (1) “ን” ይመለከታል፡፡
[6]በመደበኛዉ የወንጀል ክርክር ሂደት አስጠቂ ምስክር ሲገጥም ወይም ለፖሊስ በሰጠዉ ቃል ተከሳሹ ድርጊቱን አለመፈጸሙን መስክሮ ፍርድ ቤት ሲቀርብ ምስክሩ ድርጊቱን ፈጽሟልየሚል ቃል ከሰጠ፡፡ የሙስና ወንጀሎች ጉዳይን በተመለከተ አዋጅ ቁጥር 434 /21997 (በአዋጅ ቁጥር 882/2007 እንደተሻሻለ) አንቀጽ 44 መሰረት ግራ ቀኙ አስጠቂ ምስክርን መሪ ጥያቄ ሊጠይቁ እንደሚችሉ የሚደነግግ መሆኑነ ልብ ይሏል፡፡  
[7] ይህ ጉዳይ ለብቻዉ እራሱን ችሎ ሰፊ ምርምር የሚጠይቅ መሆኑ ሳይዘነጋ አብዛኞቻችንን ሊያስማማ በሚችል አገላላጽ ማስቀመጥ ተገቢ ነዉ፡፡
[8]ስሜነህ ኪሮስ እና ቸርነት ሆርዶፋ “የወንጀል ምርመራ፣ የክርክር አመራርና ቅጣት አወሳሰን” በሚል ርዕስ ያሳተሙትን መጽሐፍ እንዲሁም ሙሉጌታ በላይ እና ዳግም ተሸመ “በአቢሲኒያ ሎዉ” የህግ “ዌብ ሎግ” ላይ ለንባብ ያበቋቸዉን ጽሁፎች በመመልከት በተጨማሪ ምከንያቶቹ ላይ ይበልጥ ግንዛቤ መያዝ ይቻላል፡፡
[9]ለአብነት ያህል በወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 30 (1) ምስክሮች ለፖሊስ የሚሰጡት ቃል፡፡
[10]ምስክሮች በመደበኛዉ የወንጀል የክስ ሂደትም ሆነ በቀዳሚ ምርመራ ፍርድ ቤት የሚሰጡትን ቃል ጨምሮ፡፡
[11] የህገ መንግስቱን አንቀጽ 20 (4) እና የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 137 (3) “ን” ይመለከቱ፡፡
[12]የወ/መ/ሥ/ሥ/ህ/ቁ 136 (2) “ን” ይመልከቱ፡፡

Thank you for reading ETHIOLAWINFO – Your #1 Choice for Reliable Information and discussion on Ethiopian Law and Justice System. Please give your comments or reactions freely. We have to make a contribution for the improvement of the Rule of law,supremacy of the Constitution,democracy,the equality of human beings,respect for human rights and dignity and the predictability and public trust of the Ethiopian Justice System by working together.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *